مجله موسیقی پرشیا

اُپرا (Opera) هنری است صحنه‏ای که از پیوند موسیقی و تئاتر پدید آمده است و پیشینه‏اش به پایان قرن شانزدهم میلادی می‏رسد. در آن زمان در فلورانس ایتالیا گروهی از اشراف و هنرمندان به فکر بازسازی تراژدی‏های قدیم یونان افتادند. نخستین دست‏آورد کوشش‏های آنان ساخت و پرداخت کاری صحنه‏ای به نام «اُرفه و اوریدیکه» بود.

این فرم تازه‏ی صحنه‏ای به زودی راه نفوذ خود را به سراسر اروپا باز کرد.

گئورگ فریدریش هِندِل (George Frideric Handel) چند اپرا در انگلستان ساخت. جان بابتیس یولی در فرانسه، رقص و باله را نیز وارد صحنه کرد و در آلمان با کارل ماریا فُن دِبِر (Carl Maria von Weber) و ریچارد واگنر (Richard Wagner) اپرای رمانتیک زاده شد که به مرور محتوای اخلاقی و فلسفی پیدا کرد.

آفریده‏های صحنه‏ای واگنر چون «هلندی پرنده» و «پارسیفال» هنوز که هنوز است در صدر رپرتوار اپراخانه‏های جهان قرار دارد. اگر چه همیشه همه‏ی اپراخانه‏ها توانایی اجرای آن‏ها را ندارند. زیرا علاوه بر بازی‏گران خوش صدا و توانا، به صحنه آرایی‏های پرهزینه نیز نیاز دارد.

به قول یکی از ناقدان، اپراخانه‏های واگنری شباهت بسیار به معابد دارند. با سربرآوردن مکتب‏های مدرن، طبعا تغییراتی در نوشتن و اجرای اپراها نیز پیش آمده، بی‏آن‏که اهمیت آن خدشه‏‏دار شده باشد.

بیشتر آهنگ‏سازان مدرن به نوشتن اپرا نیز روی آورده‏اند و اپرا در سراسر جهان پایگاهی برای خود فراهم آورده است.

اپرا در درازای زندگی ۴۰۰ ساله‏ی خود انواع مختلفی پیدا کرده است:

«اپرا سریا» که منظور اپرایی است که از قواعد اولیه‏ی خود هم‏چنان پیروی می‏کند.

«اپرا کمیک» که محتوایی کمدی، طنزآمیز و احساساتی دارد و فرانسه خاستگاه آن است. اپرا کمیک را در ایتالیا «اپرابوفا» می‏نامند.

اما از میان انواع اپرا «اُپرت» شهرت و محبوبیت بسیار پیدا کرده است. اپرت که می‏توان آن را اپرای سبک نامید، حاصل پیوندی میان رقص، موسیقی و دیالوگ است که بیشتر جنبه‏ی سرگرم کننده دارد.

در ایران اپرت زودتر از اپرا پای به صحنه نهاده است. از عارف و عشقی تا علینقی وزیری و مشیرهمایون شهردار همه اپرت‏هایی ساخته‏اند که برخی از آنان نیز به اجرا درآمده‏اند.

با بنیاد تالار رودکی، برای نخستین بار «سازمان اپرای تهران» به‏وجود آمد که علاوه بر اجرای ماهانه‏ی اپراهای بین‏المللی، ساخت و پرداخت اپرای ایرانی را نیز به آهنگ ‏سازان سفارش می‏داد.

در جمع در طول ۱۱ سال فعالیت سازمان اپرای تهران، ۱۱ اپرای ایرانی آفریده شد که بعضی از آن‏ها در تالار رودکی بر روی صحنه آمده است.