مجله موسیقی پرشیا

عبدی کلانتری، منتقد فیلم و موسیقی که سال‌هاست در نیویورک زندگی می‌کند، خود در دوران نوجوانی در ایران با موسیقی و فیلم‌های الویس پریسلی آشنا شد. او در گپی از ترانه‌ها و فیلم‌های سلطان راک اند رول سخن می‌گوید.

اولین باری که گوش خود شما با صدای الویس آشنا شد کی بود؟

عبدی کلانتری: من بچه که بودم، قبل از دبستان، ما صفحه‌های ۴۵ دور الویس را توی خانه ‌داشتیم. منتهی من به بیتل‌ها و رولینگ استونز بیشتر علاقه داشتم و الویس عملاً به نظر من کمی قدیمی می‌آمد. چیزی که من را واقعاً به دنیای الویس برد، بیشتر فیلم‌هایش بود؛ موضوع فیلم‌هایش و فضای آن. زمانی که الویس درگذشت، من شاگرد دبیرستانی بودم، سال ۱۹۷۷.

فعالیت‌های الویس در عرصه‌ی موسیقی اواسط دهه‌ی ۵۰ میلادی شروع شد و تا سال ۱۹۷۷ طول کشید، چیزی حدود ۲۰ سال. الویس در عرض این ۲۰ سال ۴۲ آلبوم منتشر کرد. در بعضی از سال‌ها، مثلاً ۱۹۶۶ حتی ۴ آلبوم در عرض یکسال به انتشار رساند. ما به این ترتیب شمار زیادی ترانه از او داریم. شاید بد نباشد این ترانه‌ها را به طور کلی دسته‌بندی کنیم.

من در ذهن خودم وقتی آهنگ‌های راک را دسته‌بندی می‌کنم، معمولا آهنگ‌هایی را که می‌شود با آن‌ها رقصید، می‌گذارم یکطرف. آهنگ‌های عاشقانه و ملایم را هم می‌گذارم یکطرف. و فکر می‌کنم کسی تا حالا الویس را نشنیده، نسل جوان یا جوان‌های ایرانی که تازه می‌خواهند آشنا شوند، اول یکسری آهنگ‌ها گوش کنند مثل Jailhouse Rock و الان هم ویدئوی این آهنگ‌ها را که از توی فیلم‌هایش درآوردند، برای خیلی‌ها در اینترنت قابل دسترس است. آنچه بیشتر جذاب است، رقص الویس است که جوان‌ها باید ببینند. یعنی موسیقی راک را که می‌شنوند، باید حرکات بدن الویس و آن رقص معروفش را که پایین تنه‌اش را تکان می‌دهد، برای نمونه در همین Jailhouse Rock ببینند که یکی از آهنگ‌ها و همچنین فیلم‌های سینمایی معروف الویس است. او در همین روال آهنگ‌هایی دارد که در مایه‌ی کارهای راکرهای سیاهپوست خوانده، مثل burning love که در سبک مثلاً چاک بری و لیتل ریچارد است. یا آهنگ دیگری به اسم « A big hunk o'love» که بازهم از همین آهنگ‌های تند رقصی است.

برویم سراغ ترانه‌های عاشقانه‌ی الویس!

اگر می‌خواهید یک فضای خیلی ملایم رمانتیک درست کنید، شمعی باشد و دوستان و دلدارتان آنجا باشد، من دو سه آهنگ را توصیه می‌کنم از جمله ترانه‌های can't help falling in love with you،are you lonesome to night و love me tender. این دو سه‌تا ترانه واقعا شنیدنی هستند. البته ترانه‌های خوب دیگری هم هست که من خیلی دوستشان دارم. یک آهنگ هست که واقعاً اگر می‌خواهید زار زار کنار معشوق‌تان گریه کنید و به پایش بیفتید، باید بگذاریدش که آن هم اسمش هست suspicious minds. یا این که حالا پشیمان شدید و می‌خواهید به معشوق‌تان بگویید که دوستش دارید و دیگر دست از پا خطا نمی‌کنید، یک آهنگ هست به اسم you're always on my mind که آهنگ خیلی معروفی است و خیلی‌های دیگر هم آن را خوانده‌اند.

پس الویس برای هر دردی یک نسخه دارد!

همین طور است، واقعاً باید برویم توی حالت آهنگ. باید نه فقط با آن برقصید، بلکه دنیایش را هم احساس کرد. الویس یک آهنگ دیگری هم دارد به اسم It's now or never که مناسب لحظاتی است که به عشق دردآوری گرفتارید.

به نظر منتقدان موسیقی، الویس یکجورایی تأثیر مهمی در تقویت اعتماد به نفس و نقش موزیسین‌های سیاهپوست داشته. ولی به نظر می‌آید که این تأثیرگذاری بیشتر غیرمستقیم بوده تا آگاهانه!

عنصر بارزی که در موسیقی سیاه‌ها هست، بخصوص در بلوز و ریتم اند بلوز، تجلی سکس و سکسوآلیته است. این امر هم در شعرها و ترانه‌ها و هم در نحوه‌ی اجرا خیلی بارز است، در یک کلام سکس اصلاً از آن می‌بارد. قبل از الویس موسیقی سیاه‌ها منحصر می‌شد به محیط فرهنگی خودشان. اکثر سفیدپوست‌ها اصلاً در معرض این سکسوآلیته قرار نمی‌گرفتند. الویس این را به فضای سفیدپوست‌ها وارد کرد و با آن حرکات سکسی خودش و با آن کارهایی که به ظاهر خیلی هم جلف بود، این‌ها را برد میان دخترها و پسرهای سفیدپوست. بعد این دخترها و پسرهای سفیدپوست بودند که دوباره سیاه‌ها و دنیای آنها را کشف کردند.

شما به این نکته اشاره کردید که با الویس از طریق فیلم آشنا شدید. الویس خودش هم خیلی زود قدم به عرصه‌ی فیلم گذاشت و فیلم‌های متعددی بازی کرد. ولی در عمل این موسیقی است که او را جاودانه کرده است. این فیلم‌ها بیشتر بهانه‌ای بوده برای تبلیغ یا دست‌کم برای محبوب کردن موسیقی‌اش، یا این که واقعاً آن فیلم‌ها هم به نوبه‌ی خود ارزشمند هستند؟

این فیلم‌ها به هیچ وجه فیلم‌های بد و مبتذلی نیست. من همه‌ی این فیلم‌ها را دوست دارم و دیدن آنها را توصیه می‌کنم. همه‌ی این‌فیلم‌ها سرگرم کننده است و بازی الویس هم بد نیست. در واقع آشنایی خود من یا نسل ما با الویس در ایران، از طریق فیلم‌های الویس بود ... در فیلم‌ها، فضای کنار دریا و ساحل و جاهای قشنگ بود، دخترهای خیلی زیبا و قشنگی بودند و ما عاشق ماشین‌های الویس بودیم یا لباس‌هایی که می‌پوشید. این‌ها بود که خیلی برای ما جاذبه داشت. این دوره‌ای است در سال‌های دهه‌ی شصت میلادی که خود آمریکا از لحاظ اقتصادی کمی مستقر شده و دیگر آن حالت وحشت از کساد اقتصادی که در سال‌های ۵۰ بود، دیگر حاکم نیست. جوان‌ها معمولاً شیفته‌ی موتورسیکلت‌هستند و ماشین و این که بروند توی سینما سر باز بنشینند و هر کسی دست دوست دختر و دوست پسرش را بگیرد. این آن فرهنگی بود که در دهه‌ی چهل شمسی داشت به ایران می‌آمد و ما از این طریق با کارهای الویس آشنا شدیم.

تا چه اندازه می‌شود از الویس به عنوان خواننده‌ای به اصطلاح متعهد نام برد؟ البته منظورم از تعهد فقط از دید اجتماعی‌ـ سیاسی نیست، بلکه تعهد در قبال موسیقی و برای اعتلای موسیقی است!

اگر خود الویس و عقاید سیاسی‌اش را کنار بگذاریم، موسیقی‌اش واقعاً باعث نوعی تحول فرهنگی - اجتماعی شد. یعنی همین جسارتش و همین که اخلاقیات حاکم را شکست، تابوها را می‌شکست، باعث می‌شد که جامعه بازتر و بازتر شود. همین کاری که الان جوان‌های ایرانی با موسیقی زیرزمینی‌شان دارند می‌کنند. هر وقت فضای اجتماعی بسته است، هر وقت خشک‌مقدسی غالب است و به زور می‌خواهند مردم را در یک قالب خیلی بسته‌ی اخلاقی قرار دهند، این جور موسیقی می‌آید و این مرزها را می‌شکند و موسیقی الویس واقعاً این نقش را داشت.

مصاحبه‌گر: شهرام احدی

تحریریه: کیواندخت قهاری