مجله موسیقی پرشیا

شايد خيلي از ايرانيان ندانند که نسخه اصلي و دستنويس کتاب رباعيات خيام با کشتي تايتانيک به عمق اقيانوس رفت و متاسفانه نابود شد و در کنار بسياري ديگر از شناسنامه هاي ازبين رفته فرهنگ و تمدن ايران قرار گرفت. اين کتاب بسيار پرارزش که «عمر اعظم» نام داشت سرگذشت بسيار غم انگيزي دارد و سه روايت درباره آن نقل شده است.

براساس يک روايت اين کتاب را يکي از شاهزادگان قاجار براي فروش به امريکا مي برده است و چون او يکي از سرنشينان کشتي تايتانيک- عظيم ترين کشتي مسافربر جهان در زمان خود که ماجراي غرق آن حداقل سوژه دو فيلم شده است- بود، اين کتاب را با خود به قعر اقيانوس برد و به اين ترتيب برگي ديگر بر ماجراي قاچاق ثروت هاي ملي ايران افزوده و يک اثر نفيس نابود شد.

روايت دوم نيز دست کمي از روايت نخست ندارد.«بنيامين عمربوساژ» که باخبر مي شود نسخه دستنويس رباعيات خيام (عمر اعظم) در دست يکي از شاهزادگان ايراني است، به ايران سفر مي کند، ديگ طمع اين شاهزاده ضدملي را به جوش مي آورد، کتاب را از او مي خرد و هنگام بازگشت به امريکا، چون با کشتي تايتانيک سفر مي کرده است، اين کتاب به قعر اقيانوس مي رود و يک اثر ناياب از فرهنگ ايران زمين متاسفانه نابود مي شود.و اما براساس روايت سوم، صحافي به نام «فرانسيس ستکلايف تلاش» آن را خريداري کرده، از نظر صحافي روي آن کار مي کند و قصد فروش آن را داشته که به علت بحران اقتصادي انگليس (سال 1912) تصميم مي گيرد آن را براي فروش به امريکا ببرد، به يک مسافر امريکايي مي فروشد و چون خريدار مسافر کشتي تايتانيک بوده کتاب با غرق کشتي به اعماق دريا مي رود و نابود مي شود.

مي گويند برادرزاده صحاف انگليسي «استانلي» از باقيمانده کتاب و تصاويري که از آن داشته است، نسخه دومي- نه به ارزش نسخه اول که به روايتي خط و نوشته خود خيام بوده است- تهيه مي کند که اين نسخه نيز در بمباران لندن، طي جنگ جهاني دوم نابود مي شود.وي دست از کار نمي کشد و نسخه سومي از طرح ها، عکس ها و تصاوير نسخه هاي اول و دوم تهيه مي کند که اين نسخه در اختيار همسر و بازماندگان «استانلي بري» بوده است که چند سال پيش به موزه بريتانيا تعلق گرفت. در اين کتاب که هم اکنون در موزه بريتانيا موجود است يک هزار قطعه جواهر، هزاران سنگ قيمتي رنگارنگ و چند مترمربع ورقه طلا به کار رفته است. قصه پرغصه کتاب دستنويس رباعيات خيام را بسياري از نويسندگان جهان که شيفته اين دانشمند بزرگ ايراني بوده اند، با درد و اندوه نگاشته اند و به تحقيق مي توان گفت که غرق شدن کشتي عظيم تايتانيک در برابر نابود شدن نسخه دستنويس خيام به کاهي در برابر کوهي مي ماند.