مجله موسیقی پرشیا

پرشیامگ - پروژه موسیقایی سیمرغ یک موسیقی پلی فونیک(چند آوایی)است که حمید متبسم آن بدون هیچ ترسی،برای بزرگترین و حرفه ای ترین ارکسترنوشته است. محمد رضا درویشی به عنوان رهبر ارکستر سیمرغ عصر روز گذشته 31 تیرماه در نشست خبري پروژه موسيقي سيمرغ که با حضور محمدرضا درويشي، حميد متبسم (آهنگساز)و همايون شجريان(خواننده) در تالار رودکی برگزار شد با اعلام این مطلب گفت:یک زمانی شما موسیقی را برای ارکستر سمفونیک تهران می نویسید که سعی می کنید یک قطعه روان بنویسید اما شما یک زمان برای یک ارکستر خارج از کشور این کار را می کنید که دیگر آن زمان ترسی برای نوشتن ندارید اما به جرات می توانم بگویم که متبسم در این پروژه موسیقایی از دشوارترین،پیچیده ترین،تغییرات سرعتی استفاده کرده اند که این کار برای من به عنوان رهبر و ارکستر سخت و دشوار کرده است.

وی افزود : من از دو منظر می توان پروژه سیمرغ را تشریح کنم؛یکی از موضع يك آهنگساز و از موضع كسي كه از آبان‌ماه تا به امروز مسوول اداره اركستر بوده است که م یتوان بگویم اين موسيقي اتفاقي ويژه، نو و مبارك در موسيقي ايران است. وی افزود: اما از نگاه یک آهنگساز باید بگویم که سیمرغ یک موسیقی چندصدايي در عين رواني، بسيار ساده و بدون اغراق است. هيچ اغراقي بر سازبندي يا استفاده از صداهاي نامأنوس سازها و يا تركيب شعر و موسيقي و ... نيست . به گفته درویشی، سادگي، جسارت و نبود اغراق و در عين حال پيچيدگي كه در ذات خود اين موسيقي وجود دارد را هم به حميد متبسم و هم به جامعه موسيقي ايران تبريك مي‌گويم.

این پژوهشگر موسیقی محلی گفت : اگر كمي به گذشته برگرديم اركسترهاي سازهاي ملي،مضرابي يا تركيباتي كه فقط از سازهاي ايراني استفاده كرده‌اند، ساختار ديگري داشتند. معمولا يا تمام اركستر به شكل يك‌صدايي اجرا مي‌شد يا اگر صددرصد يك‌صدايي نبود،همراه با اضافه شدن خط‌هاي بسيار كمرنگي نسبت به خط اصلي بود. در حالي ‌كه پروژه سيمرغ موسيقي چندصدايي است. البته در سال‌هاي اخير چند تجربه ديگر هم انجام شده كه خيلي جالب نبوده است.

درويشي ادامه داد: وقتي به عنوان يك آهنگساز به اين موسيقي مي‌نگرم از مطالعه آن چيزهاي بسياري آموختم.

وی درباره سازبندي پروژه سيمرغ هم گفت: در اين اركستر به جز ساز مثلث از هيچ ساز غيرايراني ديگري استفاده نشده، سازهاي اين اركستر شش تار، سه عود، سه بم‌تار، شش كمانچه، سه قيچك آلتو و دو قيچك تنور، و يك سنتور را شامل مي‌شود كه سه نوازنده ساز كوبه‌اي ، هشت خواننده كر زن و مرد و يك تك‌خوان كه همايون شجريان است، ما را همراهي مي‌كنند به طوري كه يك گروه 40 نفره روي صحنه اجراي اين موسيقي را برعهده دارند كه اين كار هم براي اركستر و هم براي رهبر آن كاري بسيار دشوار است.

حمید متبسم : سیمرغ نزدیک به چهار سال زمان برد

حميد متبسم به عنوان آهنگساز اين پروژه گفت خوشحالم پروژه‌اي كه زماني برايم خواب و خيال بود، آرام آرام به اجرا نزديك مي‌شود.

وی كار بر اشعار فردوسي را آرزوي هميشگي خود دانست و افزود: از آنجا كه اشعار او پيچيدگي خاص خود را دارد، انجام اين پروژه مدتي به تعويق افتاد،چرا كه اول بايد جسارت كار بر اين اشعار را پيدا مي‌كردم و از سوي ديگر كار بر اشعار فردوسي براي آهنگسازي بسيار پيچيده است، زيرا اشعار او همه از يك وزن برخوردارند و چون موضوع كلام، متنوع است براي كار آهنگسازي هم بايد تنوع در اصوات و در وزن‌هاي گوناگون رعايت شود. بنابراين يافتن وزن مناسب شعر فردوسي، كار آهنگسازي را بسيار پيچيده مي‌كند.

متبسم درباره‌ ديگر پيچيدگي‌هاي كار بر اشعار فردوسي ادامه داد: اشعار فردوسي، توصيف برون است، برخلاف شاعران معنوي‌پرداز ما كه هميشه از عشقي الهي سخن مي‌گويند، شعر فردوسي از برون مي‌گويد و داستان‌گونه است. بنابراين نمي‌توان شعر او را در كنار شعر شاعر ديگري گنجاند به همين دليل اگر آهنگساز كارش را با شعر فردوسي شروع كند، بايد با او هم تمام كند و همه اينها كار بر اشعار فردوسي را پيچيده مي‌كند و اينچنين بود كه آهنگسازي اين پروژه سه‌سال و هشت‌ماه طول كشيد و من بايد از مشاوري ادبي كمك مي‌گرفتم كه دكتر محسن بنايي از روز اول در اين پروژه همراه من شد.

این آهنگساز درباره انتخاب داستان زندگي «زال» را براي اين پروژه گفت : من اين داستان را به دلیل متنوع‌ بودن اين تراژدي كه پيوند عميقي با زندگي انسان دارد،انتخاب كردم اما در انتخاب اشعار محسن بنايي كمكم كرد. ما بخش‌هايي از شاهنامه را انتخاب كرديم كه صرفا داستان‌هاي پهلواني كه براي بسياري از مردم آشنا است، نباشد. زيرا شاهنامه به بخش‌هاي مهمي از زندگي انسان در تمام حالت‌ها مي‌پردازد كه در زندگي زال اين تصاوير وجود دارد.

به گفته او، اين پروژه در شش مجموعه ديباچه، زادن زال، سام و زال، سيمرغ و زال، بازگشت زال و رودابه و زال تهيه شده كه در مجموع از بين بيش از 300 شعر حدود 60 شعر انتخاب شده كه ارتباط داستاني هماهنگي با يكديگر دارد. همایون شجریان:تفاوت لحن پررنگ است

دردر ادامه اين نشست همايون شجريان كه به عنوان تك‌خوان به اين پروژه همكاري دارد،ضمن تشکر از اصحاب رسانه که روز تعطیل خود را به این نشست مطبوعاتی اختصاص داده اند ،گفت: اين كار ويژگي‌ها و تناسبات خود را دارد. مانند آهنگسازي براي خواننده هم بخش‌هاي متفاوتي را به همراه دارد. ضمن اينكه اثر از نظر لحن خواننده به بخش‌هاي مختلفي تقسيم مي‌شود. جايي لحن سرخوشانه است و گاهي غمگين و ...، همه اين حالت‌ها بايد دقيق اجرا شود تا نظرات آهنگساز را به شنونده منتقل كند. اين خواننده كه سال گذشته در پروژه اپراي عروسكي «مولوي» با بهروز غريب‌پور همكاري داشته است،‌ در پاسخ به پرسشي درباره تأثير و كمك اپراي «مولوي» در پروژه «سيمرغ» گفت: آن كار استوديويي و شرايط ضبط‌ش هم بسيار متفاوت بود. از آنجا كه در مدت بسياركوتاهي آماده شد، فرصت چنداني براي تجربه‌اندوزي در آ‌ن فرم از كار را به من نداد. بنابراين «سيمرغ» اولين تجربه من در اين شكل است. شايد كمكي كه آن پروژه در اينجا به من مي‌كند اين است كه تفاوت‌ها را در لحن، پررنگ‌تر نشان دهد.

شجريان در پايان در پاسخ به پرسشي درباره اجراي حماسي اشعار توضيح داد: در بعضي بخش‌ها لحن حماسي وجود دارد، جايي كه در ارايه ملودي و كلام لازم باشد پرانرژي باشيم، به صورت حماسي اجرا مي‌شود.

بهرنگ تنکابنی به عنوان مدیر ارکستر در این نشست گفت: ما براي اجرا در روزهاي هفتم، هشتم و نهم مردادماه برنامه‌ريزي كرده‌ايم كه انشاء‌الله مجوز برنامه روز شنبه برسد تا بتوانيم درباره مكان برگزاري برنامه در سايت دل‌آواز اطلاع‌رساني ‌كنيم.

وی درباره دلیل اعلام نکردن مکان اجرا گفت:ما منظر مجوز هستیم؛البته جا مشخص است و شنبه اعلام می کنیم.همچنین آبان این پروژه را در شهرستان ها به صحنه می بریم.

در پايان اين نشست ارکستر سازهای ملی ایران ، اجراي جنرال پروژه سیمرغ را در حضور نمايندگان رسانه‌ها به صحنه بردند همچنین قطعه "ونوشه" که به گفته حمید متبسم در گویش مازندرانی به بنفشه کوهی معروف است اجرا شد.

متبسم که این اجرا خود به عنوان تکنواز سه تار حضور داشت گفت:این اثر اولین کاری بود که در سال 1368 آهنگسازی کرده اند و آن را در مجموعه "بامداد"منتشر کرده ام و هدفم از اجرای این اثر این است که تفاوت اولین اثر و پروژه سیمرغ معلوم شد.